Ana damar yani aort hastalıklarında yaklaşım iki soruya bağlıdır: damar duvarı genişlemiş midir, yoksa katmanları ayrılmış mıdır? Genişleme (anevrizma) çoğunlukla sessiz ilerler ve ölçüye göre izlem veya planlı onarım gerektirir. Katmanların ayrılması (diseksiyon) ise ani gelişir ve bir bölümü acil girişim gerektiren tablodur.
Aort, kalpten çıkıp göğüs boşluğunda kavis çizerek karına inen ve orada iki bacak atardamarına ayrılan vücudun en büyük damarıdır. Bu uzun yolun her bölümü farklı hastalıklara ve farklı cerrahi yaklaşımlara konu olur.
Aortun Bölümleri
Aort dört bölümde incelenir. Kalpten çıktığı ilk bölüm aort köküdür; aort kapağı ve koroner damarların çıkışı buradadır. Ardından yukarı doğru ilerleyen çıkan aort gelir. Kavis çizdiği bölüm arkus aorttur; beyne ve kollara giden damarlar buradan ayrılır. Göğüs ve karın boyunca aşağı inen bölüm ise inen aort olarak adlandırılır.
Hastalığın hangi bölümde olduğu, uygulanacak yöntemi doğrudan belirler. Kalbe yakın bölümlerde kalp-akciğer makinesi gerektiren açık ameliyatlar öne çıkarken, aşağı inen bölümde damar içinden yapılan girişimler daha sık kullanılır.
Anevrizma Nedir?
Anevrizma, damar duvarının zayıflayarak balon gibi genişlemesidir. Damar duvarı üç katmandan oluşur; bu katmanların yapısını bozan süreçler genişlemeye zemin hazırlar. Genişleme ilerledikçe duvar incelir ve yırtılma olasılığı artar.
En sık görüleni karın aort anevrizmasıdır. Çoğunlukla belirti vermez; başka bir nedenle yapılan ultrason ya da tomografide rastlantısal olarak saptanır. Bazı hastalarda göbek çevresinde nabızla uyumlu atım hissedilebilir. Göğüs bölgesindeki anevrizmalar ise ses kısıklığı, yutma güçlüğü ya da öksürük gibi bası bulgularıyla ortaya çıkabilir.
Anevrizmaya Zemin Hazırlayan Etkenler
Damar sertliği, uzun süreli yüksek kan basıncı ve sigara kullanımı bu tablonun en sık eşlik ettiği durumlardır. Sigaranın karın aort anevrizması ile ilişkisi belirgin biçimde tanımlanmıştır.
Bağ dokusunu etkileyen kalıtsal hastalıklar ayrı bir grup oluşturur. Bu tabloların bir kısmında aort kökü genç yaşta genişleyebilir; bu nedenle ailede erken yaşta aort hastalığı öyküsü olanlarda görüntüleme ile izlem önerilebilir. Aort kapağının iki yaprakçıklı olması da çıkan aortta genişlemeye eşlik edebilen bir durumdur.
İzlem mi Onarım mı?
Anevrizma saptandığında ilk karar, hemen onarım yapılıp yapılmayacağıdır. Genişleme belirli bir çapın altındaysa ve hızlı büyüme göstermiyorsa, düzenli aralıklarla görüntüleme ile izlenir. İzlem sırasında kan basıncının kontrol altında tutulması ve sigaranın bırakılması istenir.
Onarım kararını etkileyen başlıca ölçütler şunlardır: damarın ulaştığı çap, belirli bir zaman diliminde gösterdiği büyüme, bası belirtilerinin ortaya çıkması ve bağ dokusu hastalığı gibi ek bir etkenin bulunması. Ankara Kalp Damar Doktoru değerlendirmesinde bu ölçütler hastanın genel durumuyla birlikte ele alınır.
Açık Cerrahi Onarım
Açık onarımda genişlemiş damar bölümü çıkarılır ve yerine kumaş yapıda yapay damar (greft) dikilir. Karın aortunda bu işlem karın kesisiyle yapılır; anevrizma bacak damarlarına uzanıyorsa greft çatal biçiminde seçilir ve uçları bacak atardamarlarına bağlanır.
Çıkan aortta yapılan onarımda kalp-akciğer makinesi kullanılır. Genişleme aort köküne ulaşmışsa kapak da işleme dahil edilir. Hastanın kendi kapağı sağlamsa korunarak yalnızca damarın değiştirildiği teknikler uygulanabilir; kapak da bozulmuşsa kapak ve damarın birlikte değiştirildiği yöntem tercih edilir.
Arkus aortun onarımı en karmaşık girişimlerden biridir; beyne giden damarların da yeni grefte bağlanması gerekir. Bu ameliyatlarda vücut ısısı belirgin biçimde düşürülür ve beyin, ayrı bir devreyle beslenir.
Damar İçinden Onarım
Endovasküler onarımda karın açılmaz. İki kasıktan atardamarlara girilir ve katlanmış hâldeki kumaş kaplı stent greft, röntgen görüntüsü eşliğinde anevrizmanın bulunduğu bölgeye ilerletilir. Doğru konuma geldiğinde açılır ve damarın iç yüzeyine oturur.
Böylece kan yeni oluşan bu tünelin içinden akar; anevrizma kesesine basınç binmez ve zamanla küçülmesi beklenir. Yöntem, açık cerrahiye göre daha kısa iyileşme süresi sunar.
Ancak her hasta uygun değildir. Anevrizmanın üst ve alt uçlarında stentin oturabileceği yeterli sağlam damar bölümü bulunması, kasık damarlarının cihazın geçebileceği çapta olması gerekir. Bu nedenle karar öncesinde ayrıntılı tomografi ölçümü yapılır.
Endovasküler Onarım Sonrası İzlem
Stent greft yerleştirilen hastalarda izlem açık cerrahiye göre daha sıkı yürütülür. Stentin kenarından anevrizma kesesine kan sızması (endoleak) olasılığı bulunduğu için belirli aralıklarla tomografi ya da ultrason ile kontrol yapılır.
Bu kontrollerde stentin konumu, anevrizma kesesinin çapı ve sızıntı olup olmadığı değerlendirilir. Saptanan sızıntıların bir bölümü kendiliğinden kapanabilirken, bir bölümü ek girişim gerektirebilir. İzlem randevularının aksatılmaması bu nedenle önemlidir.
Aort Diseksiyonu
Diseksiyon, aort duvarının iç katmanında oluşan bir yırtıktan kanın katmanlar arasına girmesidir. Kan, katmanları birbirinden ayırarak ilerler ve damar içinde ikinci bir kanal oluşturur. Bu yalancı kanal, organlara giden damarların ağzını kapatabilir.
Tipik belirtisi ani başlayan, yırtılma tarzında tarif edilen ve sırta vuran şiddetli göğüs ağrısıdır. Ağrının zaman içinde yer değiştirmesi tanımlanan bir özelliktir. Kollar arasında kan basıncı farkı, bayılma, tek taraflı güçsüzlük ve karın ağrısı eşlik edebilir.
Diseksiyonda Tedavi Yaklaşımı
Tedavi, yırtığın nerede başladığına göre ikiye ayrılır. Çıkan aortu tutan tip acil ameliyat gerektiren tablolardandır; yırtığın bulunduğu bölüm çıkarılıp yerine greft yerleştirilir, gerekiyorsa kapak ve arkus da işleme dahil edilir.
Yalnızca inen aortu tutan tipte ise ilk yaklaşım genellikle ilaçla kan basıncını ve kalp atım gücünü düşürerek damar duvarındaki gerilimi azaltmaktır. Organ beslenmesinin bozulması, ağrının sürmesi ya da damarın genişlemesi durumunda damar içinden stent greft yerleştirilmesi gündeme gelir. Ankara Kalp Damar Doktorları bu ayrımı tomografi bulgularına göre yapar.
Aort Hastalıklarında Görüntüleme
Tanı ve planlamanın temelinde ilaçlı bilgisayarlı tomografi yer alır; aortun tamamını kesitler hâlinde gösterir ve ölçümlere olanak tanır. Acil durumlarda hızla sonuç vermesi nedeniyle ilk tercih edilen yöntemdir.
Manyetik rezonans anjiyografi, ışın içermemesi nedeniyle izlem gereken genç hastalarda kullanılabilir. Ekokardiyografi aort kökünün değerlendirilmesinde yararlıdır; yemek borusundan yapılan biçimi çıkan aort ve inen aort hakkında bilgi verir. Karın aort anevrizmasının izleminde ise ultrason yeterli olabilir. Ankara Kalp Damar Cerrahi planlamasında bu yöntemler birbirini tamamlayacak biçimde kullanılır.
Ne Zaman Acil Başvuru Gerekir?
Ani başlayan, şiddetli ve sırta doğru yayılan göğüs ağrısı beklemeye uygun değildir. Bu ağrıya bayılma, kollarda farklı nabız hissi, tek taraflı güçsüzlük, konuşma bozukluğu, karında şiddetli ağrı ya da bacaklarda ani soğukluk eşlik ediyorsa vakit kaybedilmemelidir.
Bilinen anevrizması olan bir kişide yeni ortaya çıkan karın, sırt ya da yan ağrısı da acil değerlendirme gerektirir. Bu tabloların ayırt edilmesi için yapılacak ilk tetkik çoğunlukla ilaçlı tomografidir.
Yaşam Düzeninde Neler Değişir?
Anevrizması izlemde olan ya da onarım geçirmiş kişilerde kan basıncının hedef aralıkta tutulması temel gerekliliktir. İlaçların düzenli kullanılması ve tansiyon ölçümlerinin kaydedilmesi önerilir.
Sigaranın bırakılması bu tabloda özellikle vurgulanır. Ağır kaldırma ve ıkınma gerektiren etkinliklerden kaçınılması istenir; yürüyüş gibi orta tempolu etkinlikler ise genellikle önerilir. Bağ dokusu hastalığı bulunan kişilerde birinci derece yakınların da değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Kalp Damar Cerrahi Ankara kapsamındaki izlem planı kişiye göre belirlenir.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Aort hastalıkları hakkında bilgi almak için bir Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir.
İÇERİK TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. DETAYLI BİLGİ İÇİN LÜTFEN DOKTORUNUZA BAŞVURUNUZ..
